เลิกอัลปราโซแลม ทำไมไม่ควรหยุดเอง และเริ่มอย่างไร

ทำไมยากลุ่มนี้ถึงหยุดเองไม่ได้

อัลปราโซแลมอยู่ในกลุ่มเบนโซไดอะซีปีน ซึ่งทำงานโดยเพิ่มการทำงานของระบบที่คอยกดความตื่นตัวของสมอง เมื่อใช้ต่อเนื่องเป็นเวลานาน สมองจะปรับตัวโดยลดการทำงานของระบบนั้นลงเอง

ผลคือเมื่อหยุดยากะทันหัน สมองจะเหลือแต่ฝั่งที่เร่งโดยไม่มีฝั่งที่เบรก อาการจึงไม่ใช่แค่นอนไม่หลับกลับมา แต่เป็นความตื่นตัวเกินขนาดทั้งระบบ ตั้งแต่ใจสั่นและวิตกกังวลรุนแรง ไปจนถึงชักได้

การหยุดยากลุ่มนี้กะทันหันเป็นหนึ่งในไม่กี่กรณีของการถอนที่อันตรายถึงชีวิตได้ ต่างจากสารอีกหลายชนิดที่การถอนทรมานแต่ไม่ถึงชีวิต นี่คือเหตุผลที่ทุกคำแนะนำเรื่องนี้ลงท้ายเหมือนกันว่าให้อยู่ในการดูแลของแพทย์

อาการถอนที่พบบ่อย

• นอนไม่หลับรุนแรงกว่าตอนก่อนเริ่มใช้ยา
• วิตกกังวล ใจสั่น เหงื่อออก มือสั่น
• หงุดหงิด กระสับกระส่าย อยู่นิ่งไม่ได้
• ไวต่อเสียงและแสงมากผิดปกติ
• ปวดหัว ปวดตึงกล้ามเนื้อ คลื่นไส้
• รู้สึกเหมือนตัวเองไม่จริงหรือสิ่งรอบตัวไม่จริง
• ในรายที่หยุดกะทันหันอาจมีสับสน เห็นภาพหลอน หรือชัก

อาการเด้งกลับต่างจากอาการถอนอย่างไร

อาการเด้งกลับคือปัญหาเดิมที่เคยใช้ยาเพื่อควบคุมกลับมาแรงกว่าเดิมในช่วงสั้น ๆ หลังลดยา เช่น คนที่ใช้เพื่อการนอนจะนอนไม่หลับหนักกว่าตอนก่อนเริ่มใช้ คนที่ใช้เพื่อความวิตกกังวลจะกังวลมากกว่าเดิม

ความต่างที่สำคัญคืออาการเด้งกลับมักอยู่ไม่กี่วันแล้วเข้าที่ ส่วนอาการถอนมีอาการอื่นร่วมด้วยและมีแบบแผนของตัวเอง การแยกสองอย่างนี้ออกจากกันเป็นเรื่องที่แพทย์ต้องดูจากประวัติจริง ไม่ใช่สิ่งที่เดาเองจากอาการวันเดียว

เรื่องนี้สำคัญเพราะคนจำนวนมากตีความอาการเด้งกลับว่าตัวเองยังจำเป็นต้องใช้ยาต่อไปตลอด ทั้งที่จริงเป็นช่วงเปลี่ยนผ่านที่ผ่านไปได้ถ้าลดในจังหวะที่เหมาะสม

การค่อย ๆ ลดคืออะไร

การค่อย ๆ ลดคือการลดปริมาณยาลงทีละขั้นในระยะเวลาหนึ่ง เพื่อให้สมองมีเวลาปรับกลับ ขั้นแต่ละขั้นและความเร็วไม่เท่ากันในแต่ละคน ขึ้นกับว่าใช้มานานแค่ไหน ใช้ปริมาณเท่าไร ใช้ยาอื่นร่วมหรือไม่ และมีโรคประจำตัวอะไร

ไม่มีตารางเดียวที่ใช้ได้กับทุกคน และตารางที่หาได้ทั่วไปบนอินเทอร์เน็ตมักเร็วเกินไปสำหรับคนที่ใช้มานาน หลักที่ใช้ได้จริงมีข้อเดียวคือช้ากว่าที่คิดมักจบดีกว่า และถ้าขั้นไหนหนักเกินไป การหยุดอยู่ที่ขั้นเดิมอีกระยะไม่ใช่ความล้มเหลว

สิ่งที่ห้ามทำคือลดเองแล้วหยุดกลางทาง หรือกลับไปใช้ปริมาณเดิมสลับกับหยุดไปมา รูปแบบนั้นทำให้ระบบแกว่งหนักกว่าการใช้ต่อเนื่องเสียอีก

สิ่งที่ทำให้ช่วงลดยาผ่านไปง่ายขึ้น

จดอาการรายวันไว้สั้น ๆ ทั้งการนอน อารมณ์ และอาการทางกาย เพราะการตัดสินใจว่าจะลดขั้นต่อไปเมื่อไรต้องใช้ข้อมูลหลายวัน ไม่ใช่ความรู้สึกของวันที่แย่ที่สุด

หลีกเลี่ยงแอลกอฮอล์ตลอดช่วงลดยา เพราะมันออกฤทธิ์กับระบบเดียวกันกับยาและทำให้ภาพอาการอ่านไม่ออก คาเฟอีนตอนบ่ายและเย็นก็ควรลดด้วยในช่วงที่การนอนยังไม่นิ่ง

บอกคนใกล้ตัวไว้ว่ากำลังลดยาอยู่ ความหงุดหงิดและความไวต่อสิ่งรอบตัวในช่วงนี้เป็นผลของการปรับตัว ไม่ใช่เรื่องระหว่างกัน

สัญญาณที่ต้องไปโรงพยาบาลทันที

ชัก สับสนไม่รู้เวลาสถานที่ เห็นภาพหลอนหรือได้ยินเสียง ตัวร้อนจัดร่วมกับสับสน หรือมีความคิดทำร้ายตัวเอง ทั้งหมดนี้ไม่ใช่อาการที่ควรรอดูที่บ้าน

ถ้าหยุดยาไปแล้วโดยไม่ได้ตั้งใจ เช่น ยาหมดหรือหาซื้อไม่ได้ ให้ติดต่อแพทย์ทันทีแทนที่จะรอดูอาการ ช่วงสองสามวันแรกหลังหยุดกะทันหันคือช่วงที่เสี่ยงที่สุด